- تعداد نمایش : 2
- تعداد دانلود : 3
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2080
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8354
سال : 19
شماره : 9
شماره پی در پی : 127
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 9،
،
شماره پی در پی 127
تأملی بر توصیفات اپیکوریسم در خمسۀ نظامی در مقایسه با زهد عارفانه شاعر
صفحه
(45
- 65)
اسماعیل صحرایی هریس ، نرگس اصغری گوار (نویسنده مسئول)، رامین صادقی نژاد
تاریخ دریافت مقاله
: خرداد 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: شهریور 1405
چکیده
زمینه و هدف: نظامی گنجوی، شاعر برجسته ادب غنایی است که مؤلفه های خوشباشی مکتب اپیکوریسم در منظومه های غنایی اش پرتکرار است. از طرفی خود شاعر در اشعاری تأکید دارد با زهد عارفانه زیسته است، در این مقاله با هدف بررسی توصیفات اپیکوری در مقایسه با اندیشه های عارفانه ، پنج گنج شاعر مورد مداقه قرار گرفته و چرایی و چگونگی توصیفهای اپیکوری، شباهتها و تفاوتها با مکتب اپیکوریسم در اشعارش تحلیل شده است.
روش: گردآوری اطلاعات پژوهش با مطالعه کتابخانه ای است و نگارش مقاله به روش توصیفی تحلیلی میباشد. جامعه آماری تحقیق، پنج گنج نظامی گنجوی است.
یافته ها: توصیفات اپیکوری مانند شادی، اغتنام فرصت، لذت غذا خوردن، باده نوشی، مجلس بزم رفتن، ازدواج، موسیقی به اقتضای محتوا و نیاز مخاطب در منظومه های غنایی نظامی فراوانی دارد. بارها در منظومه هایش بر خوش بودن و بهره گرفتن از نعمات دنیایی تأکید کرده است و اندیشه های عارفانه وی در تشابه با زندگی زاهدانه اپیکور است و تناقضی ندارد و همسو با مشرب زاهدانه اش، توصیفهای اپیکوری شاعر هم در چارچوب اخلاق بوده، باهدف نکوهش رذیلت و توصیه تعلیمی انجام گرفته است و قابلیت تفسیر عرفانی دارند؛ در مقایسه با بنیان فکری اپیکوریسم، خداشناسی، اعتقاد به بقای روح و جهان آخرت و لذت اخروی تفاوت بنیادین وجود دارد، این موارد در فلسفه اپیکور نیست اما نظامی با نکوهش وابستگی به دنیا، اهمیت جهان آخرت و لذت اخروی، خوشباشی جهان را فقط در بهره گرفتن نصیب از دنیا توصیف کرده است.
نتیجه گیری : مظاهر اپیکوریسم به اقتضای محتوا و نیاز مخاطب در منظومه های نظامی دیده میشود و تناقضی با اندیشه های عارفانه وی ندارد زیرا با نگرش اخلاقی، تعلیمی بیان کرده و در اشعارش تأکید دارد که شخص خودش موافق برخی خوشباشیها مثل باده نوشی نیست و در تفاوت با مکتب اپیکوریسم به جهان آخرت، اهمیت زندگی بعد از مرگ و بقای روح تأکید کرده است.
کلمات کلیدی
اپیکوریسیم
, نظامی گنجوی
, لذت گرایی
, زهد
, عرفان.
- قرآن کریم ترجمه حسین انصاریان
- پاپکین، ریچارد؛ استرول، آوروم (1389) کلیات فلسفه، ترجمه: جلال الدین مجتبوی، تهران: حکمت.
- توماس هنری(1365)، بزرگان فلسفه، ترجمه فریدون بدره ای، تهران: علمی
- ثروتیان، بهروز(1382) نظامی گنجه ای، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
- حسینی کازرونی، احمد(1386) «تبیین حقایق عرفانی و معرفت شناسی در ساقی نامه های ادب فارسی» مجلۀ مطالعات ادبیات تطبیقی، شماره 2،صص 31 ـ52
- حلبی، علی اصغر(1383)، تاریخ سیر فلسفه در اروپا: از دوره پیش سقراطی تا پایان عصر روشنگری، تهران: قطره.
- راسل، برتراند(1373)، تاریخ فلسفه غرب، ترجمه نجف دریابندری، تهران: پرواز.
- رستگار فسایی، منصور (1380)، انواع شعر فارسی، شیراز: نوید
- سلیمانی، اصغر، رضایی، رقیه ، اکبری، ناهید(1400) «بازتاب روایت شناسی نیایش در اشعار شاعران قرن ششم باتکیه بر اشعار سنایی، نظامی، عطار»، ماهنامه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال 14، شماره7،صص 65ـ 82.
- صفا، ذبیح الله(1369)تاریخ ادبیات ایران (ج3،بخش1) تهران:فردوس
- عنایت، حمید(1377) بنیاد فلسفه سیاسی در غرب:از هراکلیت تا هابز، با مقدمه و به اهتمام حمید مصدق، تهران: زمستان
- فروغی، محمدعلی(1375)، سیر حکمت در اروپا، تصحیح امیر جلال الدین اعلم، تهران: البرز
- قزل ایاق، حسینقلی(1317)، اپیکور، ارمغان، دوره نوزدهم، ش 3: صص 177ـ 182
- کاپلستون، فردریک(1380) تاریخ فلسفه،جلد 1: یونان و روم، ترجمه سیدجلال الدین مجتبـوی، تهران: علمی و فرهنگی وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالی
- گاتلیب، آنتونی(1382) رؤیای خرد، ترجمه لیلا سازگار، تهران: ققنوس.
- مصباح یزدی، محمدتقی(1384) نقد و بررسی مکاتب اخلاقی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
- مگی، برایان (1388) داستان فلسفه، ترجمه: مانی صالحی علامه، تهران: آمه.
- مقیسه، محمدحسن(۱۳۹۲) درونمایۀ ساقی نامه ها(با نگاهی بر تاریخ، اهداف، قوالب و اوزان و ساختار ساقی نامه سرایی) مجلۀ فصلنامۀ علمی ـ پژوهشی ادبیات فارسی، سال نهم، ش22: صص ۱۴۱ ـ ۱۶۱
- مک اینتایر، السدر(1379) تاریخچه فلسفه اخلاق، ترجمه انشاء الله رحمتی، تهران: حکمت
- نظامی گنجوی، الیاس بن یوسف(1387) خمسه نظامی،براساس چاپ مسکو ـباکو، تهران: هرمس.